جنگلهای ایران
بیشتر جنگلهای ایران، در نواحی شمالی این کشور و جنوب دریای خزر جای دارند. این مناطق جنگلی دارای آب و هوای معتدل شرجی میباشند و از شرق استان اردبیلتا استان خراسان شمالی کشیده شدهاند و در این امتداد، سه استان گیلان، مازندران و گلستان را دربر میگیرند. رشته کوه البرز که بلندترین رشته کوه خاورمیانه است، همچون دیواری در مقابل رطوبت ناشی از دریای خزر ایستاده ایستاده و مانع نفوذ آنها به نواحی مرکزی ایران میشود؛ بنابراین این ابرها مجبور به بارش در نواحی شمالی میشوند و نواحی مرکزی خشک و بیابانی میشوند.
جنگلهای ایران بر روی هم ۳٬۴۰۰٬۰۰۰ یا سه میلیون و چهار صد هزار هکتار جنگل در دامنههای شمالی کوههای البرز و استانهای ساحلی دریای خزر وجود دارد. مساحت جنگلهای دیگر که پراکنده درسایر نقاط کشور میباشند تا سه میلیون هکتار است. از این جنگلها تنها ۱، ۳ میلیون هکتار برای بهره برداری صنعتی قابل استفادهاست، بقیه جنگلها به سبب کمبود در نگاهداری درست و یا آسیبهای طبیعی مورد بهره برداری نیستند. براساس اسناد و مدارک موجود، ایران از زمان باستان تا آغاز قرن هیجدهم دارای جنگلهای بسیار و گوناگون بود. پهنه جنگلهای موجود در ایران با مرزهای کنونی در زمان هخامنشیان به بیش از ۱۶ میلیون هکتار میرسید. از بین بردن جنگلهای ایران از زمان حمله مغول آغاز گشت و به ویژه در سه قرن گذشته به بالاترین مرتبه خود رسید. در زمان قاجار بین سالهای ۱۲۸۱ و ۱۲۹۱ نزذیک به ۱۳۰ هزار تن ذغال چوب از بریدن درختان جنگلی ایران تولید شد و به خارج از کشور صادر شد.
آب و هوا در جنگلها
برخی جنگلها (مثلاً جنگلهای همیشه سبز ) چندان تحت تاثیر تغییرات آب و هوایی نیستند . ولی برخی دیگر ( مثلاً جنگلهای خزان کننده ) بشدت تحت تاثیر بوده ،کلیه برگهای خود را در هر پاییز از دست می دهند .
میزان رویش درختان جنگلی وابسته به فاکتورهای متعددی است که عمدتاً شامل نور خورشید ،نوع خاک ، آب ، درجه حرارت و پتانسیل ژنتیکی درختان می باشد . اکثر این فاکتورها و عوامل به طور مستقیم یا غیر مستقیم به آب و هوا مربوط می شود .
در فصل تابستان درجه حرارت هوای درون جنگل معمولاً بین 6 تا 8 درجه فارنهایت (3 تا 4 درجه سانتیگراد) پایین تر از درجه حرارت بیرون جنگل است ، لیکن در زمستان درجه حرارت در جنگل خیلی نزدیک به درجه حرارت فضای باز و گاهی چند درجه ای گرمتر است .
درجه حرارت خاک در فضای باز در یک روز تابستانی ممکن است به 90 درجه فارنهایت (32 درجه سانتیگراد ) برسد ، در حالی که درجه حرارت خاک در یک توده جنگلی مجاور 20 درجه فارنهایت (11 درجه سانتیگراد) می باشد .
در یک جنگل سوزنی برگ در فصل زمستان ، به دلیل تاثیر عایق مانند تاج پوشش و لاشبرگ موجود در کف جنگل خاک جنگلی دیرتر یخ زده و همینطور در بهار نیز زمین دیرتر گرم می شود .جنگل های شمال کشور که به جنگل های ناحیه ی رویشی هیرکانی یا خزری، جنگل های مرطوب و جنگل های صنعتی شمال شهرت یافته اند هم چون نوار سبزی حاشیه ی جنوبی دریای خزر و نیم رخ شمالی رشته کوه البرز از آستارا تا گلیداغی را به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر، عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر و ارتفاع ۲۸۰۰ متر از سطح دریا پوشانده اند. تاکنون ۸۰ گونه ی درختی (به طورعمده پهن برگ)، چهارگونه ی سوزنی برگ بومی و ۵۰ گونه درختچه ای در این جنگل ها شناسائی شده که اغلب آنها از تیپ های آمیخته ی راش، ممرز، بلوط، افرا و توسکا هستند.
این ناحیه نوار سبز شمال کشور در مازندران است. منطقه هیرکانی دارای آب و هوای مرطوب بوده و متأثر از دریای مازندران میباشد.این منطقه از آستارا در گیلان آغاز شده و تا ارتفاعات بجنورد در خراسان شمالی ادامه مییابد. اصلیترین درختان این جنگلها پهن برگ هستند. تعداد اندکی از درختان سوزنی برگ نیز در این جنگلها یافت میشوند. مهمترین جوامع جنگلی در این بخش از ایران در زیر آمدهاند:
- بلوط-شمشادستان
- بلوط-ممرزستان و انجیلی- ممرزستان
- راشستان
- لور- اوری استان
البته جوامع دیگری نیز بصورت فرعی یافت میشوند مانند:
- افرا- ازادستان
- توسکاستان
ایجاد کمربندهای حفاظتی در جنگلهای شمال برای مقابله با نابودی درختانبه گزارش گروه ایرانشناسی خبرگزاری دانا (داناخبر) و به نقل از جام جم، جنگلهای کشور ازجمله شمال در سالهای اخیر نهتنها تحت تاثیر عوامل و شرایط طبیعی آسیبهای فراوانی دیدهاند، بلکه از تعرضات انسانی نیز در امان نماندهاند.
استفاده از شیوههای مخرب نظیر اسیدپاشی برای قاچاق چوب یا قطع درختان که اخیرا برای گونه نادر سرخدار در جنگلهای هیرکانی اتفاق افتاده است، اتفاق های تلخی است که حیات جنگلهای کشور را در معرض نابودی قرار داده و بیانگر این حقیقت است که محافظتی از عرصههای طبیعی کشور صورت نمیگیرد.از اینرو، معاون سازمان جنگلهای کشور از راهاندازی پاسگاه و کمربند حفاظتی در تمام گلوگاههای اصلی جنگلهای شمال تا پایان سال خبر داد.محمدتقی عموزاده افزود: کمربند حفاظتی انواع مختلفی دارد که کاربردیترین نوع آن، حفر کانال بین اراضی ملی و اراضی مردم است که در مناطق بحرانی تصرف و قاچاق در جنگلهای شمال از این روش استفاده میکنیم.وی ایجاد نوار سبز با استفاده از درختان سوزنی برگ بین اراضی ملی و اراضی مردم را یکی دیگر از روشهای حفاظتی دانست که میتواند در کاهش تصرف و قاچاق درختان در دیگر گلوگاهها موثر واقع شود.یک عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز گفت: قاچاق چوب و زمینخواری به یک اپیدمی تبدیل شده است.دکتر حامد یوسفزاده افزود: شهرستان نور در سالهای اخیر به دلیل هجوم پایتختنشینان برای خرید زمینهای منطقه چمستان با قیمت ارزان با کمبود شدید زمین مواجه شده است، بنابراین به نظر میرسد برخی اهالی روستا که خرید و فروش املاک در آن رونق زیادی دارد، با هدف افزایش زمینهای قابل خرید و فروش برای ویلاسازی اقدام به قطع درختان جنگل میکنند.
موضوعات جغرافيایی